‘Verlichting’ en ‘vergankelijkheid’: Shobogenzo-vertaling verschijnt bij uitgeverij ASOKA

In november 2017 zal Dogen’s Shobogenzo, “DE SCHATKAMER VAN HET OOG VAN DE WARE LEER” verschijnen. Mijn vertaling van de traktaten is uitgebreid met het belangrijke traktaat ‘Dat wat komt als dit’. Samengevat gaat dit boek over ‘verlichting’ en ‘vergankelijkheid’ in de zen-traditie met haar wortels in boeddhisme en daoïsme.

Zie de aankondiging van uitgever Asoka:

Iets om naar uit te kijken!

Plato als Dao-meester: boeiend boek van Peter Hubral en mijn vragen

Peter Hubral, Dao-Meister Platon, Giessen 2008

1. Interesting references to the experience of the author with the [very personal relation with his teacher from the] school of (Chinese) Taijixue and its world view (daoist based school for WUWEI as philosophical/ practical lifestyle combining the opposites in life with health and good life). Because this is a very personal experience there is no information about it, apart from the clear inspiration and insights the author received (including a complete view of man and world), which also led to point 2.
2. Very interesting reading and interpretation of the Presocratics, Plato (Socrates), and the Platonic traditions in the West (neoplatonism and many related currents) as more or less comparable school(s). Many well chosen citations and references!
Alas no references to the exact sources of citations of these writers/ texts.
3. The comparison of both East and West in this work seems very promising. My question is: in what way(s)?

I will be interested to hear (in German or in English or Dutch) from other readers of the book about this very interesting topic, their own experiences and perhaps more about the smart author Dr. Peter Hubral and his relatively unknown but to Dr. Hubral very inspiring teacher Fangfu (author of 17 books in Chinese, until yet not to be found translated).

Boudewijn Koole Brigdammensis

April D. DeConick, The Gnostic New Age: het standaardwerk over de opkomst en latere invloed van de gnostieke beweging

Kernwoorden: , , , , , ,

April D. DeConick is wetenschappelijk gezien de meest vooraanstaande buitenlandse telg uit de school van Gilles Quispel (door hem ook wel de Utrechtse school genaamd), zij promoveerde bij Jarl Fossum die op zijn beurt bij Gilles Quispel promoveerde. Door middel van onderstaande bondige samenvatting [van de auteur zelf in het Engels] kondig ik hier haar samenvattende studie aan van de gnostiek als uiterst vruchtbare en vernieuwende tegenculturele spirituele beweging in de eerste eeuwen van onze jaartelling, waartegen onder meer conservatieve Joden en christenen uit die eeuwen zich verzetten wat leidde tot de overwinning van het katholicisme, dat niet meer tegencultureel was maar staatskerk werd en Europa door de Middeleeuwen loodste. De gnostiek heeft echter ook vele eeuwen na haar officiële verkettering veel invloed gehad of opnieuw gekregen, zeker ook in brede culturele stromingen buiten de officiële christelijke kerken van het Westen. DeConick illustreert dat in haar boek uitvoerig aan de hand van moderne literatuur en films die de motieven van de gnostiek volop gebruiken. [ Link: Rorotoko (Cutting-Edge Intellectual Interviews) about April D. DeConick, The Gnostic New Age ]


April D. DeConick


On her book The Gnostic New Age: How a Countercultural Spirituality Revolutionized Religion from Antiquity to Today

Cover Interview Rorotoko (Cutting-Edge Intellectual Interviews) of May 16, 2017 about my book The Gnostic New Age


In a nutshell

In The Gnostic New Age, I tell the powerful story of how gnostic groups arose in the first century CE as countercultural religious innovators, offering people in antiquity a completely new way to look at themselves, their world, and their gods. I present gnosticism, not as a religion, but as a religious worldview or spirituality that engages multiple religions and affiliations, and remodels them in countercultural ways, producing new religious movements even to this day.

All the religions of antiquity – Judaism, Christianity, and Greco-Roman, Egyptian and Babylonian religions – based their beliefs and practices on a type of spirituality that envisioned human beings as slaves or servants to very powerful and often capricious gods and government authorities who were their deputies on earth. These religions mainly served to keep the world orderly and the gods satisfied and happy, so as to avoid punishments like famine, disease, and defeat in war. People did this by providing the gods with sacrifices that fed them, worship that respected their power, and lifestyles that honored their rules and kept chaos at bay.

Gnostic spirituality interrogated this traditional understanding of religion by turning worship away from the gods of the nations to a supreme transcendent God whom they considered the source of all life. This made the gods of the nations, including the biblical God, lesser deities, even false gods and demons. Furthermore, this transcendent God of worship was not a God that could be described or learned about through some catechism or scripture. This supreme God beyond all Gods had to be experienced by each person or met face-to-face in a mystical embrace. Gnostic groups used rituals they designed to bring about this initiatory experience.

These practices significantly changed ancient people’s understanding of the human being. The human being was no mere mortal according to gnostics. Humans, they thought, contained an actual piece of the transcendent God within them, and they called it the human spirit. This piece of God is what makes humans transcendent, capable of journeying beyond their bodies, beyond their world, to a place of utter Good and Light, which is their source. This journey home and integration with God transforms and empowers the human initiates to externalize the God Within, to become gods on earth, to make their own choices based on conscience rather than obedience to gods and kings.

This meant that religion took on a specific therapeutic function that it did not previously have, to transform and empower human beings as gods, to give humans the power to conquer fate, resist the dominant authorities and traditions, and create a better world for themselves. This reorientation of religion features the rise of the individual and free thinking which became foundational to the history of the Western world and our own history as Americans.

The wide angle

The book focuses on religion and culture in America today, which has taken a gnostic turn beginning in the 1800s. It asks: “If Catholicism defeated gnostic religions in antiquity, how is it that gnostic currents have become so prevalent today?” Gnostics were prolific writers and their lost texts reemerged within modern culture starting in the 1800s. This rediscovery of ancient gnostic literature has resulted in the redistribution of gnostic ideas into American culture and has fed the growth of new religious movements like Theosophy, the psychological program of Carl Jung, and even the New Age movement.

There was a very a productive period in scholarship following the publication of the Nag Hammadi gnostic scriptures into English in 1978, making the gnostic gospels a household phrase. The gnostic gospels were heavily marketed in the 1980s and 1990s as an alternative form of Christianity for Americans disillusioned with traditional denominations, and as a critique of traditional Christianity with its judgmental Father God and concept of original sin.

Think about the hype around films like Stigmata that featured the Gospel of Thomas and the Di Vinci Code that told stories from the Gospel of Philip. This message about the recovery of a lost form of Christianity from antiquity hit home for a large number of Americans who were disillusioned and dissatisfied with the Christianity of their parents and churches that they felt had nothing spiritual to offer.

There is a synergy here, a real audience for gnosticism among Americans who view themselves as free thinkers and people who question authorities, from the church to the government. It was practically love at first sight, so that gnosticism impacted everything from traditional churches to novels to films like The Matrix and Avatar, which help us to think along transgressively gnostic lines about who we really are, where we are from, why we are here, and what our destiny might be. As long as gnostic writings are available for people to read and reflect upon, gnostic spirituality will never go away, but will continue to revolutionize religions of today and tomorrow.

A close-up

The first page starts with my encounter as an 18-year old college student with the Gospel of Thomas and its unconventional Jesus––an encounter that was utterly transforming for me. It completely rewrote my life, turning me from nursing and the sciences to the humanities, where I would pursue the study of religion and early Christianity in particular.

The last page of the book calls us to consider the implications of the Gnostic God in the modern religious discourse of pluralism and religious tolerance. I write: “Gnostic spirituality encourages us to seek the transcendent, the God Beyond All Gods, as the source of our being. But because transtheism focuses on an ultimate reality that has not been captured successfully in the religions we have created, it gives us a new way to think about ourselves in relationship with one another and to our religions. At the very least it gives us pause to ask why we think our own religion is better than someone else’s, or to wonder why religion perpetuates sexism, racism, and violence alongside more charitable structures” (p. 351).

But my favorite part of the book in terms of my own enlightenment is a section in the chapter “The Pi of Politics” called “Culture and Counterculture in Rome” (p. 280-284). It was when I wrote this section that I realized why Catholicism had triumphed and gnostic groups had not (this is a longstanding question in the field). The answer was not about theology (whose was best) or institutionalization (who did and did not build churches) or conversion (why people converted). It was about which Christians were able to adjust and accommodate their beliefs and practices to Roman sensibilities about religion, a process I am calling the Romanization of Christianity. The Catholics were more successful in this process than gnostic groups who maintained their counterculture orientation and criticism of dominant religious practices.

I am so fascinated with this idea that I am already writing another book provisionally entitled, Deviant Christians: How the Romanization of Christianity Shaped Heresy and the Rise of Catholicism.


I have spoken to many different audiences about gnostic movements and religions and always I am asked what books they can read to learn more about the gnostics. I hope that I have written that book, and that in the process, I have also shown why the gnostic survives in American religion and culture. And why it is so attractive to religious seekers today such as the spiritual-but-not-religious, whose spiritual truth is based on personal experiences of God, human goodness and wholeness, and the desire for spiritual empowerment to change our lives and the bigger world for the better.


De denkkracht van het kwaad; of … wordt de (verstandelijke) Verlichting overschat?

Kernwoorden: , , , , , , ,

Bas Heijne schreef in de NRC van 28 april 2017 (pp. C4-C5) een heldere bespreking van Bettina Stangneth’s boek “Het kwade denken”. Zij laat zien dat verstandelijk denken heel goed ten kwade gebruikt kan worden (ze is Eichmann-deskundige) en pleit voor een levenshouding die uitmondt in verantwoordelijkheid nemen ofwel bewust (niet) handelen, in tegenstelling tot de vage verwording van oorspronkelijke Verlichtingsidealen tot de suggestie dat vrijheid betekent dat je alles mag zeggen als je er maar niet naar handelt. Dat omdraaien is juist onze taak: probeer ten allen tijde aan de beste uitkomst te werken zonder die vooraf al precies te kunnen formuleren. Volgens Stangneth weten wij intuïtief wat moreel goed is en wat niet. Anderen zullen daar genuanceerder over willen spreken want er minder zeker over zijn. Maar het is waar dat onze verantwoordelijkheid ten allen tijde bouwt op ons moreel besef, en dat in iedere gemeenschap van mensen aan dat morele besef veel aandacht besteed wordt: moreel gesproken weten we vrijwel allemaal vrijwel altijd heel goed waar Abraham de mosterd haalt of zou kunnen dan wel behoren te halen. Vooral politieke leiders en verantwoordelijken (ook ambtenaren) dienen hieraan te beantwoorden en zich niet te verschuilen achter anderen of achter mooie redenaties of rapporten die eerder van een feitelijke oplossing (of veel beter: het moreel juiste doel) afvoeren dan er op aandringen en het pad ervoor banen. Bas Heijne vindt dan ook dat de stelling van Stangneth dat juist de Verlichting krachten heeft opgeroepen die de Verlichting nu dreigen te vernietigen, ver buiten de wereld van filosofie-lezers moet doorklinken.
Laat ieder die in de gelegenheid is, aan de gesprekken over deze thema’s deelnemen, want zij zouden wel eens heel fundamenteel en belangrijk kunnen blijken. Mis het kennis nemen ervan dus niet! Het gaat om uiterst praktische zaken die met onze levenshouding te maken hebben.
Behalve naar het artikel van Bas Heijne verwijs ik graag naar enkele commentaren in het Duits die ik op internet vond [ http://www.faz.net/aktuell/feuilleton/buecher/rezensionen/sachbuch/philosophin-bettina-stangneth-ueber-boeses-denken-14363243.html ] en die enkele filosofische aspecten van het probleem (de grenzen van ons taalgebruik en de verhouding van mens en dier, van geest en natuur; zaken die ik ook elders op deze site als belangrijk aanstip) raken:

[ N.B. Onderstaande commentaren zijn achtereenvolgende reacties op het artikel en op elkaar. ]

“In der Natur gibt es keine Moral.
RENÉE BÜRGLER (KURPFALZ) – 02.08.2016 11:54

In der Natur gibt es keine Moral. Der Löwe frisst das Gnu und das kann nicht moralisch bewertet werden. Auch der Mensch stammt aus der Natur, trägt tierisches in sich. Die Moral ist ein Ergebnis von Zivilisation, die eine evolutionär sehr junge Erscheinung ist. Entwicklungsgeschichtlich älter ist das, was die Tiere “jenseits von Gut und Böse” tun. Das steckt in uns drin, denn wir sind auch Tiere, und zwar Säugetiere, tragen raubtierhaftes in uns. In uns steckt also das unmoralische, das, was gemeinhin “das Böse” genannt wird, als Naturerbe, als biologisches Überbleibsel unseres tierisches Daseins. Die zivilisatorisch-moralische Schicht ist relativ “neu”, ist mühsam geschaffen und leicht zerbrechlich, kann nur durch hohen Aufwand (Pädagogik, Sanktionssystem usw.) erhalten werden. Die Moral ist Oberfläche. In der Tiefe steckt das Raubtier, das jederzeit ausbrechen kann. Ein solch skeptischer Blick ist realistischer und versteht das “so genannte Böse” besser als die “Ethik”.

In der Natur gibt es aber auch das Böse nicht
ANDREAS JENSCH 3 (MERLIN357) – 02.08.2016 18:11

dass ein Lebewesen sich in seinem Territorium behaupten und (wenn es kein Pflanzenfresser ist) auch jagen muss, ist eine zwingende Notwendigkeit. Mir sind keine Fälle von Löwen bekannt, welche aus reiner Bosheit Gnus oder Zebras “einfach so” terrorisiert hätten. Und auch, wenn es in Rudeln / Herden eben auch diejenigen geben muss, welche in der Hierarchie unten stehen, so wird auch für diese gesorgt. Dass ein unfähiges Leittier sich mit einer Entourage anderer Unfähiger umgibt, um die Privilegien dieser “Führungsschicht” zu sichern, auch wenn das die Herde / das Rudel ins Verderben stürzt, das sieht man nirgendwo in der Natur. Solchen Irrsinn bringen nur Menschen zustande. Nicht unbedingt aus dem Willen heraus, böse zu sein, aber aus Egoismus heraus, welcher die Bedürfnisse anderer weit hinter die eigenen stellt. Und der Gefolgsmann will halt etwas von den Privilegien abhaben, die er selbst so nicht erreichen kann.

Sie verklären die Natur.
RENÉE BÜRGLER (KURPFALZ) – 02.08.2016 19:35

Natürlich quälen sich Tiere gegenseitig. Ohne “vernünftigen” Grund. Katzen quälen Mäuse, ohne sie zu fressen, einfach so, weil es ihnen sozusagen “Spaß” macht. Es gibt in der Natur weder das Böse, noch das Gute, weil es in der Natur keine Moral gibt. Moral heißt Dichotomie Gut/Böse. Diese Gut/Böse-Dichotomie ist von Menschen ersonnen. Ist etwas “künstliches”. Ist zivilisatorische “Hülle”. In der Hülle steckt die Natur, die “jenseits von Gut und Böse” (Nietzsche) ist. Moralische Begriffe sind nicht auf die Natur anwendbar, weder “das Gute” noch “das Böse”. Wir Menschen sind von unserer (evolutionären) Geschichte her Naturwesen. Wir sind “Tiere mit Verstand” (Aristoteles). Weil wir Tiere sind, steckt in uns die Natur, die, wie dargelegt, jenseits von Gut und Böse ist. Daraus folgt, dass das, was die Moral “das Böse” nennt, unser unentrinnbares Schicksal ist. Es kann niemals eine “gute” Welt oder “gute” Menschen geben. Wer das behauptet, hat nicht nachgedacht.”

Mijn gedachten hierbij zijn: 1. er is veel voor te zeggen dat Bettina Stangneth een belangrijke stelling poneert met het hameren op onze permanente verantwoordelijkheid om ten goede te (niet-)handelen van welk ‘goede’ zij zegt dat wij dat intuïtief altijd beseffen, aanvoelen; 2. omdat dat ‘goede’ tegelijk een begrenzing is, namelijk een afgrenzing van wat niet goed, dus het ‘kwade’ is, komt die verantwoordelijkheid ook altijd neer op het omgaan met die afgrenzing zelf, met de taal waarmee wij ons wereldbeeld uitdrukken. Wie hierover nadenkt, komt op veel praktische en theoretische vragen uit, maar in ieder geval ook dat wat goed is en wat derhalve nu om (niet-)handelen vraagt, per situatie verandert en dus heroverwogen kan, mag en moet worden (tenzij die overweging het te bereiken goede schaadt; dus schade vermijden is soms belangrijker dan andere principes doordrukken of volgen). Voor mij is het tweede punt een afgeleide van wat mij geleerd wordt over taal (bijvoorbeeld door Wittgenstein en door het boeddhistische Diamant-soetra) en over het in het leven staan volgens de Dao De Jing van Lao Zi. (Over die laatste zie elders op de site.) Enerzijds dwingt de kritische stellingname van Stangneth inzake ons al te bekende (of onbekende?) opvattingen tot grondig nadenken en heroverwegen, anderzijds zijn daarvoor wellicht ook aanknopingspunten bij denkers over taal en in het leven staan die (ook) andere bronnen aanboren om met onze ratio om te gaan. (En die ik op deze site aandacht heb pogen te geven.)

Boudewijn Koole

Wat geloven niet is, en wel …


Geloven = betrouwbaar zijn/ waar zijn; geloof = betrouwbaarheid.

Geloof als vertrouwen in de betrouwbaarheid van een ander is gebaseerd op ervaring, al dan niet bewezen volgens erkende waarnemers en kenners. Geloof kan nooit feitelijke kennis vervangen, wel in een ander licht stellen, namelijk het licht van het vertrouwen. Als geloof niet leidt tot zelf betrouwbaar zijn, heeft geloven zijn doel duidelijk gemist.


Geloof # een voor ieder inzichtelijke onjuistheid of dwaasheid onderschrijven; geloof = openstaan voor wat verder gaat ofwel meeromvattend is dan alleen rationaliteit, namelijk voor wat ons bestaan en kennen mogelijk maakt, eraan ten grondslag ligt, dus iemand die of iets dat (alleen) ‘vertrouwd’ kan worden.

Vertrouwen doe je niet in leerstellingen (woordensamenstellingen op zichzelf; ook wel waarheden genoemd) maar in de betrouwbaarheid van een persoon of andere werkelijkheid die betrouwbaar is gebleken voor degene die vertrouwt (of dat nu objectief of alleen subjectief vaststelbaar en vastgesteld is, dat wil zeggen door meerderen volgens afgesproken regels dan wel alleen binnen een kring van gelijkgestemden zonder verdere regels of alleen door 1 persoon).


In de christelijke tradities wordt geloof afgeleid van of gelijk gesteld met het vertrouwen in God. In de oude (Joods-)christelijke geschriften ligt aan wat met ‘geloof’ wordt vertaald, het Griekse woord ‘pistis’ ten grondslag. Volgens het woordenboek betekent dit in de eerste plaats betrouwbaarheid en in de tweede plaats geloof.


Wat vind jij? Kun je hierdoor beter begrijpen hoe ‘geloven’ oorspronkelijk opgevat is door bijvoorbeeld Jezus? Blijkt dit uit zijn leven?
En wat zou dit kunnen betekenen als je zijn voorbeeld waardeert en hoog acht?

DAOÏSME: inleiding & DAODEJING: lopende samenvatting en commentaar & LEZERSREACTIES

Kernwoorden: , , , , , , , , , ,

Reageren op de Daodejing-teksten

Het introbericht van dit blog dat bezoekers als eerste zien, begint met een telkens nieuw hoofdstuk van Lao Zi’s Dao De Jing of “Het Boek van de Weg en de Deugd” in de typografische combinatie door mijn neef Boudewijn Koole* van drie vertalingen. Die zijn gebaseerd op wat in de OB van Rotterdam indertijd (plm. 2007) toevallig beschikbaar was. Het treffende van zijn typografische combinaties vind ik dat zowel de verscheidenheid in ‘vorm’ als de overeenkomst in ‘inhoud’ van de vertalingen prachtig zichtbaar wordt. Mijn neef en ik waarderen deze teksten juist daarom.
Wij nodigen u dan ook graag uit tot het insturen van reacties op de teksten zelf. Zie “Geef een reactie” helemaal onderaan dit bericht na de andere Reacties, dan vinden alle lezers uw tekst hier binnenkort als nieuwste en bovenste. Het is ook mogelijk op de reacties te reageren, via de knop Reacties onder iedere aparte reactie.
Onderaan dit bericht is de actuele combinatie van drie vertalingen ook weergegeven. Mijn neef overweegt iets vergelijkbaars te maken in de vorm van een app en ook de vertalingen in het Nederlands van Henri Borel, Robert Henricks en Paul Kluwer daarbij te betrekken.

* Hij is Boudewijn Koole D.enJ.zn en ik ben L.enS.zn; wij zijn twee van zes volledig gelijknamige neven (vier in Nederland) en van zeven qua voornaam (vijf in Nederland). In British Columbia (Canada) woont zo Robert [=Boudewijn] Koole P.enP.zn. En samen zijn wij onderdeel van zo’n veertig nichten en neven, waarvan ongeveer de ene helft in Nederland en de andere in Canada woont.

Nederlandse auteurs over daoïsme

Deskundige Nederlandse auteurs die ons geholpen hebben over deze teksten na te denken zijn (Dr.) René Ransdorp, zie zijn fijnzinnige en leerzame boek “Zwerven met Zhuang Zi” (over de grote navolger van Lao Zi), en (Dr.) Woei Lien Chong, zie haar helder oriënterende boek “Filosofie met de vlinderslag” (over zowel Lao Zi als Zhuang Zi), die beide naar talloze andere auteurs verwijzen waar ook veel van te leren valt! Wij zien uit naar het moment dat René Ransdorp die al jaren lesgeeft over de grondtekst en betekenis van de Dao De Jing, zijn op diepgravende studie van onder meer de Chinese commentaren gebaseerde eigen vertaling ervan zal publiceren [opmerking: René Ransdorp is eind maart 2017 overleden; mij is op dit moment nog niet bekend of zijn vertaling al persklaar was/ is].
Hij leerde dat leven (in de meest omvattende zin) en ‘leren’ bij elkaar horen, dat forceren zelden gewenst is en dat de dingen vanzelf hun loop hebben; ook dat we ons ‘zelf’ daarin vinden/ loslaten (v.v.) kunnen.
Ook Elly Nooyen, leerling in de Internationale School van het Rozenkruis en tevens oud-leerling van René Ransdorp, deelde en deelt in boeken en lezingen haar inzichten vanuit, in en over Dao, mee vanuit die tradities van Dao-uitleg.


Plaats voor een nieuwe reactie (nieuw onderwerp of nieuwe vraag) je cursor in het alleronderste lege vak en noem s.v.p. eerst het hoofdstuknummer of punt waarop je reageert of dat je zelf aandraagt. Je kunt ook op de bestaande reacties reageren: via het vak ‘Reacties’ dat onder ieder bericht staat. Hier nog even een blik op het actueel gepresenteerde hoofdstuk.

Klik op bovenstaande tekst om deze te vergroten of gebruik deze link: Dao De Jing-33 Geplaatst op 10 april 2018.

Wie helpt met WordPress?

Kernwoorden: , ,

  • Wie de structuur en het gebruik van WordPress goed kent en bereid is vrijwillig een vraag over het gebruik van WordPress te beantwoorden, zou ik graag om die hulp vragen. Af en toe kom ik bij het maken en invoeren van teksten voor praktische vragen te staan waarop ik het antwoord niet zelf kan vinden, of alleen met de grootste moeite en tijdsinspanning. Bijvoorbeeld: hoe ik iets moet begrijpen of hoe ik iets (beter) kan doen.

Actuele vragen:

  • koppeling van teksten zowel aan onderwerpenmenu als aan blogmenu,
  • alle pagina’s en items optimaal geschikt maken voor zoekmogelijkheden,
  • hoe de beste backup maken en wanneer updates bijwerken,
  • het maken van een betere tag-wolk,
  • het verbeteren van kleine foutjes die door het overzetten in de tekst ontstaan zijn: kan dit met ‘zoek en vervang’ voor alle teksten tegelijk (met mogelijkheid tot wel of niet vervangen per geval)?.

Sommige vragen zijn hoop ik gemakkelijk te beantwoorden, andere kosten wellicht meer tijd om uitleg te geven of om uit te voeren.

Mijn grootste wens is iemand vinden die voldoende thuis is in de instellingen van mijn nieuwe WordPress-configuratie, want op dit moment kan ik niet goed beoordelen of de site robuust en werkbaar genoeg is (wat misschien wel zo is maar ik kan het niet goed zelf inschatten laat staan verbeteren). Ik hoef niet precies te begrijpen of de configuratie klopt maar met behulp van jouw inzicht (!) wel graag de regie over mijn site blijven houden. Vroeger programmeerde ik zelf een en ander, nu wil ik vooral robuust blijven en daarvoor zo nodig snappen hoe een en ander het beste werkt. WordPress is een schitterend programma, maar voor mij best uitgebreid om in thuis te raken … Of is de huidige configuratie juist prima geschikt om nog jaren mee verder te gaan: kortom hoe houd ik de zaken voor mij als tekstmaker eenvoudig ofwel overzichtelijk?! Ben je iemand die in deze instellingen gauw thuis raakt door even te kijken? Dan kun je mij wellicht gerust stellen over de werking en configuratie van de site.

Als je een of meer vragen wilt beantwoorden of advies over een probleempje geven dat mij een lange zoektocht kan besparen, dan vraag ik je op dit bericht te reageren. Ik neem dan contact op zodat we kunnen kijken wat de beste mogelijkheden zijn voor ons beiden. Ik ben in dat geval bereid een intensiever of langduriger contact aan te gaan.

Vertrouwelijke afhandeling garandeer ik; graag naam, introductie van jezelf en je motivatie/ ervaring/ deskundigheid, (misschien) iets van je visie op deze website, je telefoonnummer en emailadres en je voorkeur van contactmiddel vermelden.

Tot sprekens, hoop ik!

Boudewijn Koole


Laat ik iets meer uitleg geven over de context van mijn vraag. Als je je verwant voelt met de inhoud en/ of de vorm van mijn site, biedt dat wellicht extra aanknopingspunten.

Deze tekst-site werkt met gevarieerde simpele tekstvormen van vooral bespiegelende en inhoudelijke aard. Mijn ideaal voor de site is dat de taal zelf (onderwerpen, tekstvormen) genoeg structuur biedt voor navigatie en zoeken, zie de indeling van de linker kolom. Mijn vorige site in HTML-CSS (met blog in WordPress) is overgezet naar één WordPress-site (deze), met alle tekstvormen en onderwerpen daarin opgenomen als ingangen. De bedoeling is dat de site geschikt blijft voor zijn doel en robuust blijft zodat hij weer een tijdje mee kan (en geschikt blijft voor updates).
Gezien mijn ervaringen na de omzetting zoek ik af en toe enige hulp bij het hanteren van de HUIDIGE WordPress-structuur van deze site, vooral ook het leren kennen van de verschillende invoermogelijkheden. Ik zoek vooral hulp die mij op weg helpt om dat deel van de structuur en de menu’s te begrijpen waar ik dan mee bezig ben (mogelijk ook de samenhang met de database-structuur?), en mij helpt om voor bepaalde veel voorkomende werkzaamheden/ handelingen zelf simpele ‘handleidingen’ te maken. En die mij helpt onnodige of onhandige configuratieveranderingen te voorkomen. Zodat ik vooral met de teksten zelf bezig kan zijn.

Drie soorten hulpvragen:

  • kijken en bewaken hoe robuust de site als geheel in elkaar zit en hoe robuust hij kan blijven
  • adviseren hoe bepaalde soorten teksten op de site het beste ingevoerd kunnen worden en hoe bepaalde ADD-ons werken en samenhangen
  • adviseren over de werking van kleinere onderdelen of de aanpak van praktische problemen van de site



Een universeel Onze Vader

Kernwoorden: , , , , , , , , , , , , , ,

In de noten bij onderstaande “proeve” worden de gemaakte keuzes verduidelijkt.


[Een universeel i Onze Vader en Moeder]


Onze verheven ii Vader-Aanstichter [van alles] iii ,

en [alles dragende] Moeder Wijsheid, [alles helende] Heilige Geest iv !

Geheiligd worde uw Naam

kome uw Rijk

en geschiede uw Wil op aarde zoals in de hoge v .

Geef ons vandaag vi het brood van uw aanwezigheid vii.

Vergeef ons onze schulden zoals wij hen vergeven die ons schuldig zijn

En voer ons niet in de beproeving van de ondergang viii maar verlos ons van de kwade neiging. ix





i Met universeel geef ik aan de universele betekenis van de gebruikte begrippen en motieven naar voren te willen halen. Vaak wordt die mogelijkheid vergeten of op een wijze ingevuld die een hogere waarheid of positie impliceert voor de (particuliere) traditie waarin een bepaalde tekst is ontstaan en waaruit hij voortkomt. Maar dat hoeft niet per se. Want al het bijzondere (particuliere) is dat slechts in wisselwerking met ofwel in verhouding tot het algemene (universele), en omgekeerd: wij leren beide slechts via elkaar kennen. De universele waarheid is dus ook niet per se hoger of beter. Het is echter wel belangrijk ruimte te maken voor het steeds opnieuw zoeken naar de verhouding van particuliere en universele betekenissen van culturele elementen, zeker ook van de taal. Het universele en het particuliere sluiten elkaar nooit absoluut uit maar wel altijd in (tenzij men meent aan de ‘eigen’ beperkte traditie, omgeving of groep of persoon genoeg te (moeten) hebben d.w.z. ‘andere’ die buiten staan, uit te mogen sluiten: die mening is echter altijd een particuliere keuze, ook als men die als onontwijkbaar ‘waar’ – dus universeel – beschouwt). Hierbij speelt de verhouding van de taal ten opzichte van de werkelijkheid en vice versa een rol. Wie, zoals ik, ervan uitgaat dat beide niet buiten elkaar om gedefinieerd kunnen worden kan met taal geen uitsluitsel bieden aangaande de absolute werkelijkheid maar slechts de onvermijdelijke samenhang en grenzen van de taal aanwijzen (en zo wel de absoluutheid wel steeds opnieuw vormgeven of benaderen).


ii Letterlijk “in de hemelen” maar dit is niet hetzelfde begrip van de “hemel” als in het latere christendom. Het meervoud kan heel goed “hoogten” betekend hebben. De verwijzing omvat in ieder geval de hoogheid en alomvattende betekenis van de Vader. In den hoge is zijn troon, naast die van Vrouwe Wijsheid, zijn gemalin. De Joodse en christelijke godsvoorstellingen omvatten oorspronkelijk mannelijk en vrouwelijk beide (zie noot iv).


iii De ene God heet in de Joodse traditie letterlijk “Jahoe” dat is “Hij doet zijn”. Een huidig woord voor ‘aanstichter’ zou ook ‘initiatiefnemer’ kunnen zijn, zij het dat dat een meer psychische en minder omvattende (bijvoorbeeld fysieke) betekenis lijkt te hebben. De opvatting van God als schepper (Genesis 1) is een latere betekenis die in het gebed van Jezus overigens mee inbegrepen kan zijn. De betekenis “Ik ben die ik ben” is een secundaire uitleg die de (dubbel)geslachtelijkheid (het man en vrouw zijn) van God wegpoetst. Het is niet moeilijk goddelijke eigenschappen in te delen in deels (overheersend) mannelijke, deels (overheersend) vrouwelijke (waarbij opgemerkt moet worden dat die bij in tijd en plaats verschillende culturen nog wel eens verschillend opgevat resp. toegewezen worden). Overigens dient opgemerkt te worden dat “Jahoe” in de voor-Joodse te weten Hebreeuwse traditie zoon was van de vadergod El, waarbij zowel op het niveau van vader als van zoon een partnergodin figureerde (zie volgende noot).


iv God is overal, en ‘zijn’ hemelse werkelijkheid ook. Begrijpen kunnen we dit niet, maar we kunnen heel goed zeggen dat de hemelse werkelijkheid in de gewone (‘aardse’) werkelijkheid verborgen is zolang wij het hemelse aspect daarin niet (meer of nog niet) zien. Hoe we dat kunnen zien, is een levenslange opdracht en zoektocht, altijd als een gave die wij mogen ontvangen. Dit gebed gaat daarover! Dat heeft te maken met de mogelijkheid die wij hebben om voor dit aspect open te staan, ermee in verbinding te staan, dan wel dit aspect af te wijzen, niet te willen zien. Om nog duidelijker te zijn: het gaat er om dat de hemel op aarde zichtbaar wordt. Zoals blijkt uit dit hele gebed.

De tweede regel van de aanhef verwijst naar de Godin die onder verschillende namen door de Joden werd vereerd. Haar geschiedenis is relatief onbekend maar goed terug te vinden in bronnen van voor de ballingschap en erna, bij Joden (en hun Hebreeuwse voorouders) in en buiten Palestina. Overigens parallel aan de goden in bijvoorbeeld Ugarit. Ik baseer me voor deze context onder meer op de publicaties van Margaret Barker, de briljante hebraïste, die onder meer bestudeerde hoe de godin uit het Oude Testament (een selectie uit veel meer boeken) werd gehouden en werd weggewerkt, maar in veel bredere context waaronder inscripties en andere Hebreeuwse en Joodse geschriften aanwezig en aanwijsbaar bleef. Wijsheid en Heilige Geest zijn (naast Shechina) de bekendste namen waaronder zij in het Jodendom aanwezig is, Heilige Geest vooral omdat die naam ook in het latere christendom een belangrijke plaats inneemt. In het Aramees sprekende vroege christendom werd de Heilige Geest als vrouwelijke (goddelijke) persoon beschouwd, ook als moeder van Christus. Ook al staat deze aanhef niet met zoveel woorden in de evangelies van Matteüs en Lukas (waar het Onze Vader aan ontleend is, zij het in uiteenlopende bewoordingen), zij komt dus voor (zij het niet in de weergave van het Onze Vader maar in andere gebeden, gedichten en liederen) in Aramees sprekende stromingen van het oudste christendom. Verder komt de Wijsheid- ook Jezus als de Wijsheid – regelmatig voor, onder meer in de nieuwtestamentische geschriften.

Ook Paulus gebruikt de beeldspraak dat bij wie gedoopt is tot ‘zoon’ van God, geen sprake meer is van (het onderscheid tussen) vrouw en man (net zo min als tussen Jood of Griek, slaaf of vrije). Deze gelijkwaardigheid van vrouwen en mannen had zeer praktische consequenties – vrouwen en mannen konden beiden belangrijke rollen hebben en posities bekleden – die echter al snel teruggedraaid werden waar men zich (her)aanpaste aan in de Romeins-hellenistische maatschappij gangbaarder gebruiken. Merk op dat ook bij Paulus de beeldspraak nog patriarchaal is: gedoopt wordt men tot ‘zoon’ van God, kennelijk nog niet tot ‘dochter’. Maar dat is door zijn opvatting wel mogelijk en kan dus zo begrepen worden. Er is geen reden waarom wij deze mogelijkheden in de taal per definitie zouden moeten ontkennen of negeren in de praktijk. Waar dat toch gebeurt, is dat een keuze die ook anders uit mag vallen.

Diegenen die de beeldspraak van een vader en een moeder als te menselijk ervaren, zouden de eerste twee regels kunnen vervangen door de aanhef ‘Onze Vader-Moeder’, naar het regelmatig voorkomende gebruik van de term Vader-Moeder bij christenen uit de eerste eeuwen (die merendeels Joden waren, zij het steeds meer gehelleniseerd). Degenen die de beeldspraak van een hemelse Vader en Moeder als te verheven of te hoog en te groots ervaren om zich er toe te kunnen richten, zouden van ‘Onze Schepper’ en ‘Onze Wijsheid’ kunnen spreken, want de verhalen spreken duidelijk van de Schepper en de Wijsheid die samen alles tot bestaan brachten. Hoe dan ook, het moge duidelijk zijn dat niets van wie wij zijn of wat ons gegeven is, door ons zelf is gemaakt: wij hebben alles gekregen. De Godsnamen zijn in het verleden dan ook wel vervangen door algemenere: ‘Onze Bron’, ‘Een/Ene’, ‘Gij met de talloze namen’, enzovoort. De tegenstelling tussen een persoonlijke god (hij/zij) en een onpersoonlijke (het) is eveneens kunstmatig, want afhankelijk van onze indeling van de werkelijkheid in personen en zaken en van de bijbehorende naamgeving. We kunnen evengoed zeggen dat dode dingen niet echt dood zijn, als dat alleen personen leven. Beide drukken (door ons gewild en bedacht) aspecten uit van wat de ervaring is van een totaal.


v Heiligen betekent heel maken, toewijden aan God; God – in al zijn mannelijke en vrouwelijke functies – is zelf altijd de grote Heelmaker. Aan Margaret Barker ontleen ik dat wat wij kennen als ‘heilige der heiligen’ (het binnenste gedeelte van de tempel) heel goed vertaald kan worden als ‘heiligende’. Bij die functies komen ook scheiding, afsplitsing, onderscheid maken voor. Maar die dienen uiteindelijk om heelheid via heelwording mogelijk te maken; God en zijn schepping zijn altijd door worden gekenmerkt: door beweging en verandering die eenheid en heelheid veronderstelt en beoogt. Het heiligende wordt in de geschriften ook vele malen verbeeld als de (bijna letterlijke) stroom van genade die heel maakt. Het gaat om een doorgaand gebeuren: wat of wie geheiligd wordt, neemt daaraan deel door zelf ook te heiligen en heel te maken. Al in de Hebreeuwse tijd vervulde de tempel hierbij een centrale rol, en daarin de koning-hogepriester en koningin-hogepriesteres, zodat land en volk ieder jaar opnieuw geheiligd werden.


vi En niet alleen ooit. Dit hele gebed staat in het teken van de reeds gekomen en komende heilzame kracht van Gods aanwezigheid (de hemel). De tijd zal komen en is nu al. De hemel is al op de aarde aan het komen overal waar dit wordt beseft, eraan wordt gedacht, dit wordt gewenst. Deze komst is de komst van het rijk van God op aarde. Die al is begonnen, en waaraan wij al kunnen deelnemen (onder Gods hoede) en waarvan de voltooiing altijd al op handen is. Niet buiten onze aandacht en geestelijke activiteit om, in verbinding met en van energie voorzien door de heel makende en helende goddelijke kracht die wij mogen aanroepen en over ons afroepen. Bidden is een krachtige vorm van (witte) magie. Voor noot 6 en noot 7 zie ook: Margaret Barker, The Great High Priest: The Temple Roots of Christian Liturgy, London/ N. York (T&T Clark) 2008 (2003-1e), 101v.; id., Temple Themes in Christian Worship, id. 2007, 201-219 (208).


vii Letterlijk staat hier: het brood ‘dat er bij is’. Dit ‘er bij zijn’ kan opgevat worden op verschillende manieren, maar een van de goed denkbare opvattingen die past bij een Arameestalige achtergrond is het brood ‘van (het of uw) erbij zijn’. De uitleg als ‘van uw aanwezigheid’ is niet alleen taalkundig acceptabel, maar ook tegen de achtergrond van de ‘toonbroden’ die in de tempel stonden en de goddelijke aanwezigheid aanduidden. Die aanwezigheid had niet alleen op geestelijke aanwezigheid betrekking maar verwees uiteraard heel direct naar voldoende voedsel en alle verdere “bestaansmiddelen”, kortom naar een volledig heel en heilzaam leven waaraan niets ontbrak. Zie ook noot 6.


viii Tegenwoordig breed erkende juiste vertaling. De beproeving slaat op alle rampen, al het kwade dat ons kan overkomen, speciaal in de eindtijd waarin de strijd van goed en kwaad tot haar hoogtepunt komt, kort voordat het rijk van God overwint. Deze eindtijd is altijd dichtbij, net als de hemel. Het koninkrijk komt al overal waar het goede mee aan en mee door ons wordt gedaan. Dat is een innerlijke beweging die uiterlijke gevolgen heeft. Wij mogen met deze beweging instemmen, eraan meedoen, ons aandeel erin leveren. En wel zo dat wij de bijbehorende beproeving aan kunnen (zodat ze geen te zware beproeving is).


ix Of: van het verderfelijke. Het gebruikte woord kan zowel bijvoeglijk als zelfstandig opgevat worden. In de ontstaanstijd van het gebed werd het verderfelijke ook gezien als gepersonifieerd in boze geesten, onder aanvoering van de duivel. Denk aan demonen die onze geesten kunnen beheersen, en aan de Satan als tegenspeler van de goede God. (In die zin zou ook vertaald kunnen worden met ‘de’ verderfelijke in plaats van ‘het’.) Maar er is geen reden bij voorbaat om alleen van de duivel verlost te willen worden en niet van onze eigen slechte neigingen. Dezelfde betekenis komt voor in geschriften uit vergelijkbare tijd zoals Didache 3:1. In het perspectief van de voorgaande delen van het Onze Vader kan gelezen worden: “Verlos ons van het verderfelijke in en buiten ons dat uw aanwezigheid en de komst van uw rijk (die al begonnen is) blokkeert”. “Boze” is niet erg gangbaar meer in de betekenis van “kwaad beogende en doende” of “(inbegrip van de) (moreel) slechte”.

Maak je geen zorgen!

Voor wie ongeluk ervaren, is echt geluk bestemd. Want je bent al deel van het ene wonder dat bestaat en kunt dat blijven. Zo luidde het een kleine eenentwintig eeuwen geleden in de mond van Jezus volgens het evangelie van Matteüs. Daarover enkele notities, een * verwijst naar de korte toelichting van begrippen onderaan.

Je bent verbonden met je hart en zo met het hart, de kern, van het heelal. Want hemel* en aarde, geest en lichaam, hart en leven, zijn geen gescheiden werelden: wie ze als absoluut gescheiden voorstelt, leeft in een illusie. Alle werelden – groot of klein – zijn samen één. En vanuit de kern* of verbonden met hun kernen is en komt alles goed, ook al is de weg onzeker of onduidelijk of loopt die via kleine of grote of zelfs de diepste afgronden van de ervaring: armoede, ziekte, onvolmaaktheid, dood, verdriet, zwakte, onrecht, onbegrip, harteloosheid, oneerlijkheid, onbetrouwbaarheid, bedrog, vernedering. Of gescheidenheid van werelden.
Ik citeer de volgende woorden van Jezus:

“Laat de hemelse* rijkdom het allerbelangrijkste voor je zijn.
Elk mens kan licht uitstralen. Als je doet wat God* wil, dan zul je licht uitstralen. … Als je helemaal niet doet wat God* wil, dan is het licht in jou uitgegaan.
… Je kunt dus niet tegelijk voor God* en voor het geld leven.

Maak je geen zorgen …
En maak je geen zorgen …
Maak je dus geen zorgen. …
Maak je geen zorgen …
Maak je dus geen zorgen. Zeg niet: ‘Hoe komen we aan eten?’ of: ‘Hoe komen we aan drinken?’ of: ‘Hoe komen we aan kleren?’ Met die dingen** houden de mensen zich bezig die God* niet kennen. … Houd je bezig met Gods* nieuwe wereld en doe wat God* van je vraagt. Dan zal God* je die andere dingen ook geven.
Maak je geen zorgen over morgen. Bewaar die zorgen maar voor morgen. Je hebt het al moeilijk genoeg met vandaag.”
Uit Jezus’ Bergrede (Evangelie naar Matteüs; Bergrede hss. 5-7; deze citaten: 6:21-22, 23b, 24d, 25a, 25c, 27a, 28a, 31, 32a, 33-34 ; uit: Bijbel in Gewone Taal)

Bestaat dat echt: je geen zorgen maken voor morgen? Het echte geluk? Leef uit je licht, wees gedisciplineerd voor jezelf en vergevingsgezind voor iedereen, houd van je vijanden, val niet op, draag vandaag bij aan ieders leven en maak je geen zorgen over onbelangrijke zaken! Je bent en blijft vrij om samen voluit verlichte en menselijke mensen te zijn, ofwel Gods nieuwe wereld te helpen komen.
Die oproep van Jezus herinnerden zijn volgelingen zich, gedaan en herinnerd in een tijd dat zijn arme volksgenoten het slecht hadden en zijn land door de Romeinen bezet was, deels met hulp van rijkere of collaborerende landgenoten. En hoewel de heersende partijen helemaal niet met zich lieten spotten, ervoeren zijn volgelingen zijn visie en gedrag als echt en betrouwbaar, en brachten die ervaring en trouw verder. Samengevat: uiterlijke zaken en verhoudingen staan niet per se diametraal tegenover innerlijke maar vinden samen met de laatste hun heelheid en hun voltooiing in die harmonie die de uiteenlopende aspecten tot de grootste bloei brengt. Niet door louter exclusiviteit in denken en handelen, maar ook door inclusiviteit. Niet door forceren maar door afstemming. En ja, dat kost je leven net zo goed als dat het nieuw leven schept en schenkt; leven en dood zijn processen die niet zonder elkaar bestaan. En ja, dat lijkt soms uitsluitend vernietiging – maar die heeft altijd een andere kant. Dat mag verbondenheid en vertrouwen heten waarin je deelt, inclusief de rijping van ervaring die onderdeel van het leven kan zijn, nauw verbonden met de afstemming ook op noden** die zichtbaar worden.

Ik maak daarbij nog twee opmerkingen. 1 Rijkdom en macht zag Jezus wel als middelen van rechtvaardig bestaan voor individu en gemeenschap, maar niet minder als gevaar (onevenwichtige verhoudingen door gehechtheid aan rijkdom en macht of aan wat dan ook) voor individu en gemeenschap op weg naar echt geluk. 2 De verwerkelijking van geluk zagen Jezus, zijn leraar Johannes de Doper, en hun leerlingen en verwanten allereerst in afstemming van de aarde op de hemel* als eerste voorwaarde en als eerste onderdeel van het geluk en het heil (waartoe rechtvaardigheid en bloei in materiële zaken uiteraard ook behoorden). Die afstemming en de gevolgen daarvan omvatten vele aspecten van spiritualiteit (contact tussen hemel* en aarde, beleving daarvan in visioenen over van alles in hemel en op aarde, liederen, muziek, reizen in de verbeelding, bijzondere ervaringen en vele meer) die bestaande patronen kunnen doorbreken of vernieuwen. Want die beperken zich onder het mom van de kennis van de waarheid en van het algemeen belang soms tot wat godsdienst en politiek voor zichzelf wenselijk achtten – tot in de samenstelling van heilige geschriften en tradities toe. Openbaringen in de zin van de genoemde afstemming zullen echter nooit ophouden; schriftgeleerden en ideologen van godsdienst en politiek zijn schakels in het overbrengen en uitleggen van die stroom van openbaringen, maar niet de enige schakels. Ieder die er voor open wil staan, is al zo’n schakel; overigens evenmin een schakel die voor anderen dan voor zichzelf hoeft te spreken, dus evenmin een schakel die meer waarheid in pacht heeft dan die zij of hij zelf heeft ontvangen. Voor meer waarheid is (permanente) afstemming het parool. Wat een wonder!

* Toelichting van de gebruikte woorden. De hemel is de bron van de aarde, tussen hemel en aarde is een permanente wisselwerking in allerlei vormen. Alle dingen zijn met elkaar verbonden, de kern van die verbinding kan allerlei namen hebben of op allerlei manieren omschreven worden, hoewel taal nooit toereikt om de diepte van de betekenis van de kern voor het geheel en van alle wisselwerkingen te beschrijven. God is de naam voor die kern als levende – en dus zelf ook veranderende – bron. De werkelijkheid is een wonder, niet louter voorwerp van beheersing door de mens, al heeft die behalve wetenschap en techniek ook taal en andere manieren om met de werkelijkheid om te gaan – vanuit het respect dat het ene onderdeel aan het andere verschuldigd is, en in het besef dat er oneindig veel mogelijkheden voor dat ‘omgaan met’ bestaan. Je kunt je wil op de kern afstemmen, of volhouden dat je een eigen wil hebt en geheel zelfstandig kunt verwerkelijken. Het laatste brengt innerlijke en uiterlijke strijd mee, de overgave aan het eerste brengt rust, vertrouwen, betrouwbaarheid mee zonder kramp dat het allemaal van jou moet komen. Je bent verbonden met de kern.

** Vooronderstelling bij deze woorden is de dagelijkse onderlinge solidariteit binnen iedere gemeenschap binnen het voornamelijk uit armen bestaande volk als geheel die in de gebieden en kringen waar Jezus zich bewoog de norm waren, alleen al omdat zonder die noch gemeenschap noch enkeling zouden hebben kunnen overleven. Daarnaast waren er rijken die door Jezus aangespoord werden hun rijkdom ook in die geest te delen. Over echte rijkdom gesproken!