BK-Books.eu » Besprekingen » ZEN ZADEN

Bespreking van...

… Shundo Aoyama, ZEN ZADEN: Overdenkingen van een vrouwelijke priester, Synthese (Rotterdam) 2010-3e druk, 144pp.

Kernwoorden: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Onder meer op deze pagina:

Inleiding

Aan het eind van dit boekje beschrijft Shundo Aoyama – een bekende Japanse Zenmeesteres – haar ervaringen als deelneemster tijdens een een meerdaagse meditatieperiode in Antai-ji onder leiding van meester Uchiyama, die als bijzonder waardevol bekend staat. Het is haar opgevallen dat aan traditionele uiterlijkheden als het reciteren van soetra’s (boeddhistische heilige teksten) en andere bekende gewoontes daar zo weinig mogelijk aandacht wordt besteed, en ze beschrijft wat daarvan het effect is.
“Hoeveel uren er ook verstrijken, of de schemering valt, of de morgen aanbreekt, of er nu hele dagen voorbijgaan, iedereen zit daar als een dwaas in een sprakeloze wereld. … Er is niets dat de aandacht kan afleiden; er is niemand die je kunt imponeren. Alleen gelaten door de dienstdoende monnik zit iedereen van het begin tot het einde tegen een muur aan te kijken. De meditatiestok ligt zich te vervelen op de soetra-tafel. Hoe dikwijls je ook in slaap sukkelt, er is niemand die je de dienst bewijst om je wakker te maken.
En toch is het onmogelijk om vijf dagen te slapen. Je ogen gaan open, ook al wil je dat niet en je moet wel geconfronteerd worden met jezelf. Voor de eerste keer leerde ik echte zazen (de Oosterse traditie van zitmeditatie, BK) kennen, de zazen waar mensen met waarachtige menslievendheid naar toe geleid worden. Per slot is leven niet iets waar andere mensen je mee kunnen helpen en ze kunnen het ook niet voor jou doen. Je bent volslagen aan jezelf overgelaten. Je zit in een staat van bewustzijn, met rechte rug en met dit feit voor ogen.”
Vervolgens gaat ze in op de strenge methoden die elders op de mediterenden toegepast worden, zoals slaan met de kyosaku, de meditatiestok om je wakker te houden. Ze vindt dit een te gemakkelijke hoewel vaak wreed toegepaste wijze van oefenen: het leidt je af van je opdracht. Want zelfs al zou je mogen schreeuwen het zou je niet baten.
“Hoe meer we worstelen, des te modderiger wordt het water. Er is niemand [anders, BK] die ons kan redden; niemand [anders] die voor ons kan ademhalen; niemand [anders] die voor ons ziek wil worden. We moeten ons eigen leven leiden. Daarom moeten we vastberaden zen beoefenen.”
En een eind verder: “Zazen is een wereld waarin we alle begeertes van de geest hebben weggegooid, met inbegrip van alle vormen van zoeken en verwachten. Zazen is een wereld die uitgaat boven winst en verlies – zelfs boven het zoeken van verlichting. Je zit gewoonweg, en schudt je hele armzalige aard van je af.” (137vv.)

Back to top

Overzicht

Op grond van deze aanhalingen zou je kunnen denken dat dit boekje een introductie in zen-meditatie is, maar hoewel je de essentie daarvan goed leert kennen, is de methodiek niet het hoofdonderwerp. Dit boekje gaat over het leven van de auteur, we leren haar in een aantal opzichten beter en in sommige zelfs goed kennen. Ze vertelt terloops van haar ouders, haar opvoeding en haar training waarna ze de belangrijkste vrouwelijke zen-abdis van Japan werd. Ze vertelt van haar werk, van de lessen die ze zelf eerst moest leren, en hoe ze daardoor uiteindelijk anderen iets blijkt te kunnen leren. Of liever dat de essentie van samenleven is: elkaar helpen onszelf te helpen. En dat iedereen die hulp op een of andere wijze nodig heeft … en de vreugde van het medelevende leven kan delen.
Dit boekje bevat een groot aantal kleine verhaaltjes waarin levenslessen liggen opgesloten. De schrijfster maakt daarvoor gebruik van ons vermogen om situaties uit het leven van anderen en van onszelf te herkennen die ons een spiegel voorhouden. En ze is een meesteres in het open houden van het verhaal van ons leren: telkens blijkt dat er nog wel een nieuwe laag van wijsheid in de werkelijkheid is aan te boren die we ons eigen (zouden) kunnen maken (als we er oog voor willen hebben …). Als voorbeeld komen momenten uit haar eigen leven voorbij, maar ook verhalen van oude meesters of personen die zij ontmoet heeft. Vaak geïllustreerd aan enkele treffende regels uit een oud of modern Japans, Chinees of Westers gedicht. Er is ook veel onderliggende humor, tot ingehouden zelfspot toe (Aoyama is zowel een welopgevoede dame van stand als een heel gewoon mens …).

Back to top

Beoordeling

En zo kunnen we niet alleen veel plezier beleven aan dit boekje dat niet voor niets zijn derde druk beleeft. We kunnen ook ervaren hoe een Japanse vrouwelijke zen-abdis en woordkunstenares, tevens bedreven in andere Japanse tradities, zichzelf ervaart, zichzelf tegenkomt en daarvan leert. Een inspirerend voorbeeld voor wie de lessen die in haar verhaaltjes en leven wil zien en ter harte neemt. En een prachtig leesboekje dat sowieso het nodige te denken geeft. Laat ik daarom eindigen met nog een citaat, ditmaal uit het eerste verhaaltje in het boek …
“Het water van de rivier in het dal stroomt altijd. Het haast zich voort en staat geen ogenblik stil. Voor mij is dit het geluid van de tijd. Het water van de tijd stroomt glinsterend over de rivierbedding van de kosmos. En hoewel veel langzamer dan het water stromen stenen, bomen, huizen en steden ook. Ja, menselijk leven en alwat leeft is in beweging. Gedachten en cultuur, ook zij stromen. Dat iets van dit alles onveranderlijk zou zijn is slechts een illusie.
Wij mensen doen alle mogelijke moeite om de dingen te houden zoals ze zijn, omdat alleen menselijke wezens de vergankelijkheid van alles betreuren. En toch, hoe wij ook treuren en protesteren, het is niet mogelijk de stroom van alles tegen te houden.”
En even verderop: “Als de golven in onze geest kalmeren kunnen we uit de stemmen van het water, van kiezelstenen, gras, bomen, rivieren en bergen horen wat ze ons te zeggen hebben. Als onze gedachten in beslag genomen worden door gebeurtenissen in de buitenwereld dan geeft al dit onbewuste leven geen geluid meer.” En:
“Als we onderbewust luisteren naar het geluid van stromend water lijkt het dan niet of het een ritme creëert? En toch gaat geen enkele druppel water tweemaal over dezelfde rots en verandert het gemurmel van het water dat over de rots stroomt, constant. Het onveranderlijke is slechts een illusie van de menselijke oren, ogen en geest … Water dat eenmaal over een rivierbedding gestroomd heeft, kan nooit meer terugkeren op zijn loop. Met het menselijk leven is het niet anders.” (7v.)

Back to top

Ten slotte

Het direct voorgaande is bij u aangekomen? Dit boekje is een simpele gids in boeddhisme en in zen, is troostrijk, cultureel interessant, staat vol boeiende citaten, en kan uiterst leerzaam zijn voor wie er een of meer levenslessen uit wil halen. Net als het boek Zen-begin van Shunryu Suzuki direct op de vrouw en de man af en toch ook heel openend en troostrijk; herkenbaar zich bewegend binnen de Zentraditie, en tegelijk universeel. Een blijvende aanrader.
Ik weid hier niet uit over verschillende andere thema’s – zowel algemene levens-, boeddhistische als zen-thema’s – die door het boekje heen terugkeren; die te vinden lijkt me een leuke manier om ervan te genieten.
P.S. Nog een kleinigheid. Wonderlijk dat nogal wat spatiefouten (ergens tussen de tien en de twintig keer, schat ik, wordt een spatie in plaats van voor de eerste letter van het volgende woord erna gezet of zelfs weggelaten) zijn blijven staan. Weliswaar zijn ze slechts matig hinderlijk. Het kleine nadeel van een groot voordeel? Of moet juist bij automatisch werkende tekstverwerkingsprogramma’s zo’n fout vermeden worden?

Back to top

Naar inhoudelijk meest verwante eerstvolgende pagina

Naar chronologisch eerstvolgende pagina


myspace visitor counter


© Boudewijn Koole – be free to cite and copy but please refer to this page or to www.bk-books.eu
URL: www.bk-books.eu/bespreking/zen-zaden | Version 2.001 29 August 2010 (version 1.1: 25 August 2010)

Gepubliceerd door

bk_books

In mijn jonge jaren woonde ik in Sint Laurens, nu onderdeel van Middelburg. Met mijn vriend Peter Karstanje verkende ik de omgeving, behalve dicht bij huis en aan de kust (stranden en boulevard) ook tijdens zomerse fietstochten langs jeugdherbergen, tot Roden toe. Op de middelbare school in Middelburg en Goes leerde ik veel talen. Wim Wattel met wie ik vier jaar lang de gymnasiumlessen in Goes volgde, was met Piet Boon en enkele anderen een vaste reisgenoot in de trein. Tijdens mijn studie in Amsterdam leerde ik via Krina de Regt, Wims partner die ook in onze klas zat en in Baarn de sociale academie volgde, Nel Knip kennen: wij zijn sindsdien bij elkaar. Wij vervolgden onze studies en beroepsmatige werkzaamheden in Amsterdam, Tiel, Driebergen, en van daaruit in heel wat plaatsen in Nederland, Mijn eerste studie was theologie aan de Vrije Universiteit, waar ik vier jaar lang als student-assistent onder de zeer begaafde Harry Kuitert leerde hoe denken en taal samenhangen (en hoe machtsverhoudingen in kerkelijke kringen uitgespeeld worden, met Kuitert als kop van jut). Mijn tweede studie, filosofie, volgde ik vervolgens aan de Universiteit van Amsterdam, waar ik behalve allerlei aanvullende wijsgerige basiskennis het geluk had Otto Duintjer als mijn hoofddocent metafysica te treffen bij wie ik afstudeerde (Plato, Kant, Heidegger, Wittgenstein en de verschillen met oosterse denkwijzen; mijn afstudeeronderwerp was de eenheid van de tegenstellingen in de westerse dialectiek speciaal bij Marx en zijn voorlopers). Vanuit Driebergen werkte Nel als hoofd PZ van het VU Ziekenhuis in Amsterdam en later als interim manager PZ in vele grote ziekenhuizen en welzijnsinstellingen in Nederland. Ik werkte als wetenschappelijk medewerker in Amsterdam, cursusleider religie en samenleving in Driebergen, universitair bibliotheekmedewerker in Amsterdam, Utrecht en Den Haag (KB). Uiteindelijk als vertaler en auteur. Wij maakten de maatschappelijke en culturele veranderingen van de jaren zestig, zeventig en tachtig intensief van binnen uit mee. De onderwerpen van mijn interesse treft u hier aan in de vorm van leesverslagen, berichten. lezingen en een aantal vertalingen en boeken over de culturele betekenis van Oost en West voor elkaar (beginnend bij meditatie, boeddhisme, Jacob Boehme, niet-dualisme; en eindigend bij een herdruk van mijn vertaling van de Zen-leraar en -denker Dogen Kigen, en een nog te verschijnen nieuwe inleiding in het denken van Jacob Boehme over de eenheid van tegenstellingen). Met als grote studie onder leiding van Gilles Quispel de visie op man en vrouw in het christendom, bij enkele bijzondere denkers in de eerste eeuwen en bij Jacob Boehme en zijn kringen en erfgenamen. Een rijke leerschool! Terugkerende thema's vormden de relatie tussen taal, denken en werkelijkheid (filosofisch onder meer via Wittgenstein, Boehme en het oosterse non-dualisme) en de directe verbanden hiervan met de visies op de man-vrouw-verhouding en alle andere dualiteiten of liever non-dualiteiten via het concept van de eenheid van tegenstellingen in West en Oost, met andere woorden een universeel thema. Hoewel mijn onderzoek in eerste instantie op kernvragen en op de innerlijke samenhang van (patronen in) denken en werkelijkheid (zowel de objectieve als de subjectieve) gericht was vanuit mijn westerse theologische en filosofische traditie, heb ik achteraf het gevoel ook veel verwantschap te hebben gevonden in oosters denken. Zowel dat van religieuze denkers en van fundamentele denkers over wetenschap, objectiviteit en subjectiviteit, als in het bijzonder over taal: dit leverde veel invalshoeken op waarmee naar oost en naar west gekeken kan worden! Op deze manier kon ik zelfs de eigen piëtistische calvinistische tradities van Walcheren en West-Europa, en later ook de gnostische en mystiek-theologische tradities van het Westen vergelijken met bepaalde opvattingen in het Oosten, en beide beter begrijpen en relativeren. Ik hoop dat u en anderen hier vruchten van plukken en tot een en ander een eigen verhouding ontwikkelen. Zij het dat die taak nooit af is. Maar zelfs over tijd en zijn, en tijd en eeuwigheid valt veel te leren, heb ik gemerkt. Dat heb ik graag doorgegeven, en u vindt er hier veel over. Ook dat er een tijd komt, zoals nu voor mij, dat het niet meer allereerst gaat om nog meer onderwerpen bij de kop te pakken om me er grondig in te verdiepen en ze vertaald, dat wil zeggen in een bepaalde context begrijpelijk neer te zetten. Maar om te erkennen dat er na een tijd van toelaten en verdiepen ook een tijd mag volgen van het rationele iets meer loslaten en van iets meer intuïtief bij de zich steeds vernieuwende (...) 'kern' blijven. Een proces dat opmerkelijk genoeg in de natuur (dat is de hele werkelijkheid) en het al (of de kosmos of de eeuwigheid) in het klein en in het groot al voortdurend aan de gang blijkt, zonder iets van zijn essentie, vreugde en spanning te verliezen, en dus ook van zijn soms subtiele soms grove tegenstellingen en de veranderingen daarin. Alle goeds en goede voortgang!