BK-Books.eu » Besprekingen » The Art of Living

Bespreking van...

Alexander Nehamas, The Art of Living: Socratic Reflections from Plato to Foucault, [including very extensive notes, bibliography and index, Berkeley / Los Angeles / London (Univ. of Calif. Press) 1998, 283pp.

Nehamas stelt dat filosofie volgens Plato tot doel had een filosofisch leven te leiden. Dat wil zeggen een leven dat de waarden waaraan de filosofie aandacht gaf, weerspiegelde – het gaat ook bij Aristoteles’ ethiek nog om karaktervormende deugden – en dat rekening hield met de best mogelijke manier waarop die waarden aandacht konden krijgen. En dat Plato figuur van Socrates zo neerzette in zijn werken dat we hem enerzijds als model gaan beschouwen van dat filosofische leven (en van filosofie als levenskunst). En anderzijds geen greep krijgen op de verhouding tussen Socrates’ wijze van filosoferen en zijn wijze van leven zónder dat we gedwongen zijn onze eigen antwoorden te zoeken op onze eigen vragen wat de beste wijze van leven zou zijn! (Over sterk vergelijkbare thema’s zie ook Pierre Hadot, Philosophy as a Way of Life: Spiritual Exercises from Socrates to Foucault.)
Nehamas illustreert de literaire werkwijze van Plato aan die van Thomas Mann in Der Zauberberg waarin aan de hoofdfiguur Hans Castorp ook de ironie geïllustreerd wordt, evenals – mutatis mutandis- aan Socrates. Nehamas gaat uitvoerig in op de verhouding tussen literatuur en filosofie bij Plato. En leest Plato niet vanuit de conclusies die later over Plato zijn getrokken maar vanuit zijn literaire optiek en werkwijze waaruit Socrates als model naar voren komt.
Het gaat bij Socrates om authenticiteit. En de individualistische denkers in de Westerse geschiedenis bij uitstek, Montaigne, Nietzsche en Foucault, grepen dan ook niet toevallig op hem terug. Waarbij ze niet alleen hun eigen Socrates-beeld schiepen maar ook hun eigen visie formuleerden op de beste wijze van leven.
Dit boek is een weergave en uitwerking van de Sather Classical Lectures die de auteur in 1992-1993 gehouden heeft aan het Department of Classics aan de Universiteit van California in Berkeley. Het betoog houdt tegelijk rekening met zowel alle relevante informaties als logische redeneringen op detailniveau en met de hoofdlijnen die de praktische betekenis van filosofie als levenskunst ondersteunen. Dat maakt het lezen tot zowel een intellectueel en inspirerend genoegen als tot een hele – want soms veelomvattende – klus.
Ik heb dit boek nog niet helemaal gelezen – wel zoveel (inleiding en eerste hoofdstuk) dat ik bovenstaande regels geheel kan verantwoorden – maar de inhoud is dat zeker waard. Speciaal voor hen die al vermoedden dat filosofie zeker tot de Middeleeuwen vooral de taak had om die karaktervorming te bewerkstelligen die tot de beste wijze van leven zou voeren. Filosofie omvatte toen nog zowel de letteren als de psychologie!

Gepubliceerd door

Boudewijn K. ⃝

--- In 1947 werd ik geboren in Sint Laurens als zoon van Suzan Huibregtse en Leen Koole (mijn zus en broers zijn Jopie, Wibo en † Rien). In 1969 trouwden Nel Knip en ik met elkaar en vormden een gezin waarin Heleen (moeder van Valerie en Michelle) en Hermen (getrouwd met Hanneke; samen vader en moeder van Manou en Tristan) werden geboren. Na Amsterdam woonden wij in Tiel en Driebergen. --- Vanaf 1965 studeerde ik in Amsterdam theologie (was student-assistent bij † prof. Harry Kuitert, VU) en filosofie (hoofdvak metafysica bij prof. Otto Duintjer, UvA; mijn afstudeeronderwerp was de eenheid van de tegenstellingen in de westerse dialectiek speciaal bij Marx en zijn voorlopers). --- Onder leiding van † prof. Gilles Quispel (UvUtr) promoveerde ik op de visie op de ‘eenheid van man en vrouw’ in het christendom (bij onder meer Jacob Böhme). Ik schreef een aantal boeken (zie in kolom links). --- Terugkerende thema's vormden de relatie tussen taal, denken en werkelijkheid (filosofisch onder meer bij Wittgenstein, Boehme en het oosterse non-dualisme) en de directe verbanden hiervan met de visies op de man-vrouw-verhouding en alle andere dualiteiten of liever non-dualiteiten via het concept van de eenheid van tegenstellingen in West en Oost, met andere woorden een universeel thema dat ik deels al eerder had ontmoet als onderwerp van mijn doctoraalscriptie. --- Mijn recente publicaties betreffen de vertaling met commentaar van Jacob Böhmes "Theoscopia" (verlichting; het zien als God), 2019, en de nieuwe inleiding in het denken van Jacob Böhme "Eenvoud en diepgang in en voorbij alle tegenstellingen", 2020. --- Tegelijk is mijn aandacht verschoven ofwel uitgebreid van het hanteren én begrijpen van woorden naar subtiele andere 'tekens' en hun be-teken-is. Of liever naar hoe wij inclusief onze wereld(en) - vice versa - 'ons' vormen en ont-vormen (opkomen, blinken en verzinken) en daarbij tegelijk zowel geheel als tegengestelden zijn, zowel verschillen tonen als de eenheid of eenheden die het zien en vergelijken van 'alles' inclusief onszelf mogelijk maken. Of met de moderne term: wat 'inclusiviteit' en 'inclusief zijn' in [kunnen] houden.