BK-Books.eu » Berichten » April D. DeConick, The Gnostic New Age: het standaardwerk over de opkomst en latere invloed van de gnostieke beweging

April D. DeConick, The Gnostic New Age: het standaardwerk over de opkomst en latere invloed van de gnostieke beweging

Kernwoorden: , , , , , ,

April D. DeConick is wetenschappelijk gezien de meest vooraanstaande buitenlandse telg uit de school van Gilles Quispel (door hem ook wel de Utrechtse school genaamd), zij promoveerde bij Jarl Fossum die op zijn beurt bij Gilles Quispel promoveerde. Door middel van onderstaande bondige samenvatting [van de auteur zelf in het Engels] kondig ik hier haar samenvattende studie aan van de gnostiek als uiterst vruchtbare en vernieuwende tegenculturele spirituele beweging in de eerste eeuwen van onze jaartelling, waartegen onder meer conservatieve Joden en christenen uit die eeuwen zich verzetten wat leidde tot de overwinning van het katholicisme, dat niet meer tegencultureel was maar staatskerk werd en Europa door de Middeleeuwen loodste. De gnostiek heeft echter ook vele eeuwen na haar officiële verkettering veel invloed gehad of opnieuw gekregen, zeker ook in brede culturele stromingen buiten de officiële christelijke kerken van het Westen. DeConick illustreert dat in haar boek uitvoerig aan de hand van moderne literatuur en films die de motieven van de gnostiek volop gebruiken. [ Link: Rorotoko (Cutting-Edge Intellectual Interviews) about April D. DeConick, The Gnostic New Age ]


April D. DeConick


On her book The Gnostic New Age: How a Countercultural Spirituality Revolutionized Religion from Antiquity to Today

Cover Interview Rorotoko (Cutting-Edge Intellectual Interviews) of May 16, 2017 about my book The Gnostic New Age


In a nutshell

In The Gnostic New Age, I tell the powerful story of how gnostic groups arose in the first century CE as countercultural religious innovators, offering people in antiquity a completely new way to look at themselves, their world, and their gods. I present gnosticism, not as a religion, but as a religious worldview or spirituality that engages multiple religions and affiliations, and remodels them in countercultural ways, producing new religious movements even to this day.

All the religions of antiquity – Judaism, Christianity, and Greco-Roman, Egyptian and Babylonian religions – based their beliefs and practices on a type of spirituality that envisioned human beings as slaves or servants to very powerful and often capricious gods and government authorities who were their deputies on earth. These religions mainly served to keep the world orderly and the gods satisfied and happy, so as to avoid punishments like famine, disease, and defeat in war. People did this by providing the gods with sacrifices that fed them, worship that respected their power, and lifestyles that honored their rules and kept chaos at bay.

Gnostic spirituality interrogated this traditional understanding of religion by turning worship away from the gods of the nations to a supreme transcendent God whom they considered the source of all life. This made the gods of the nations, including the biblical God, lesser deities, even false gods and demons. Furthermore, this transcendent God of worship was not a God that could be described or learned about through some catechism or scripture. This supreme God beyond all Gods had to be experienced by each person or met face-to-face in a mystical embrace. Gnostic groups used rituals they designed to bring about this initiatory experience.

These practices significantly changed ancient people’s understanding of the human being. The human being was no mere mortal according to gnostics. Humans, they thought, contained an actual piece of the transcendent God within them, and they called it the human spirit. This piece of God is what makes humans transcendent, capable of journeying beyond their bodies, beyond their world, to a place of utter Good and Light, which is their source. This journey home and integration with God transforms and empowers the human initiates to externalize the God Within, to become gods on earth, to make their own choices based on conscience rather than obedience to gods and kings.

This meant that religion took on a specific therapeutic function that it did not previously have, to transform and empower human beings as gods, to give humans the power to conquer fate, resist the dominant authorities and traditions, and create a better world for themselves. This reorientation of religion features the rise of the individual and free thinking which became foundational to the history of the Western world and our own history as Americans.

The wide angle

The book focuses on religion and culture in America today, which has taken a gnostic turn beginning in the 1800s. It asks: “If Catholicism defeated gnostic religions in antiquity, how is it that gnostic currents have become so prevalent today?” Gnostics were prolific writers and their lost texts reemerged within modern culture starting in the 1800s. This rediscovery of ancient gnostic literature has resulted in the redistribution of gnostic ideas into American culture and has fed the growth of new religious movements like Theosophy, the psychological program of Carl Jung, and even the New Age movement.

There was a very a productive period in scholarship following the publication of the Nag Hammadi gnostic scriptures into English in 1978, making the gnostic gospels a household phrase. The gnostic gospels were heavily marketed in the 1980s and 1990s as an alternative form of Christianity for Americans disillusioned with traditional denominations, and as a critique of traditional Christianity with its judgmental Father God and concept of original sin.

Think about the hype around films like Stigmata that featured the Gospel of Thomas and the Di Vinci Code that told stories from the Gospel of Philip. This message about the recovery of a lost form of Christianity from antiquity hit home for a large number of Americans who were disillusioned and dissatisfied with the Christianity of their parents and churches that they felt had nothing spiritual to offer.

There is a synergy here, a real audience for gnosticism among Americans who view themselves as free thinkers and people who question authorities, from the church to the government. It was practically love at first sight, so that gnosticism impacted everything from traditional churches to novels to films like The Matrix and Avatar, which help us to think along transgressively gnostic lines about who we really are, where we are from, why we are here, and what our destiny might be. As long as gnostic writings are available for people to read and reflect upon, gnostic spirituality will never go away, but will continue to revolutionize religions of today and tomorrow.

A close-up

The first page starts with my encounter as an 18-year old college student with the Gospel of Thomas and its unconventional Jesus––an encounter that was utterly transforming for me. It completely rewrote my life, turning me from nursing and the sciences to the humanities, where I would pursue the study of religion and early Christianity in particular.

The last page of the book calls us to consider the implications of the Gnostic God in the modern religious discourse of pluralism and religious tolerance. I write: “Gnostic spirituality encourages us to seek the transcendent, the God Beyond All Gods, as the source of our being. But because transtheism focuses on an ultimate reality that has not been captured successfully in the religions we have created, it gives us a new way to think about ourselves in relationship with one another and to our religions. At the very least it gives us pause to ask why we think our own religion is better than someone else’s, or to wonder why religion perpetuates sexism, racism, and violence alongside more charitable structures” (p. 351).

But my favorite part of the book in terms of my own enlightenment is a section in the chapter “The Pi of Politics” called “Culture and Counterculture in Rome” (p. 280-284). It was when I wrote this section that I realized why Catholicism had triumphed and gnostic groups had not (this is a longstanding question in the field). The answer was not about theology (whose was best) or institutionalization (who did and did not build churches) or conversion (why people converted). It was about which Christians were able to adjust and accommodate their beliefs and practices to Roman sensibilities about religion, a process I am calling the Romanization of Christianity. The Catholics were more successful in this process than gnostic groups who maintained their counterculture orientation and criticism of dominant religious practices.

I am so fascinated with this idea that I am already writing another book provisionally entitled, Deviant Christians: How the Romanization of Christianity Shaped Heresy and the Rise of Catholicism.


I have spoken to many different audiences about gnostic movements and religions and always I am asked what books they can read to learn more about the gnostics. I hope that I have written that book, and that in the process, I have also shown why the gnostic survives in American religion and culture. And why it is so attractive to religious seekers today such as the spiritual-but-not-religious, whose spiritual truth is based on personal experiences of God, human goodness and wholeness, and the desire for spiritual empowerment to change our lives and the bigger world for the better.


Gepubliceerd door


In mijn jonge jaren woonde ik in Sint Laurens, nu onderdeel van Middelburg. Met mijn vriend Peter Karstanje verkende ik de omgeving, behalve dicht bij huis en aan de kust (stranden en boulevard) ook tijdens zomerse fietstochten langs jeugdherbergen, tot Roden toe. Op de middelbare school in Middelburg en Goes leerde ik veel talen. Wim Wattel met wie ik vier jaar lang de gymnasiumlessen in Goes volgde, was met Piet Boon en enkele anderen een vaste reisgenoot in de trein. Tijdens mijn studie in Amsterdam leerde ik via Krina de Regt, Wims partner die ook in onze klas zat en in Baarn de sociale academie volgde, Nel Knip kennen: wij zijn sindsdien bij elkaar. Wij vervolgden onze studies en beroepsmatige werkzaamheden in Amsterdam, Tiel, Driebergen, en van daaruit in heel wat plaatsen in Nederland, Mijn eerste studie was theologie aan de Vrije Universiteit, waar ik vier jaar lang als student-assistent onder de zeer begaafde Harry Kuitert leerde hoe denken en taal samenhangen (en hoe machtsverhoudingen in kerkelijke kringen uitgespeeld worden, met Kuitert als kop van jut). Mijn tweede studie, filosofie, volgde ik vervolgens aan de Universiteit van Amsterdam, waar ik behalve allerlei aanvullende wijsgerige basiskennis het geluk had Otto Duintjer als mijn hoofddocent metafysica te treffen bij wie ik afstudeerde (Plato, Kant, Heidegger, Wittgenstein en de verschillen met oosterse denkwijzen; mijn afstudeeronderwerp was de eenheid van de tegenstellingen in de westerse dialectiek speciaal bij Marx en zijn voorlopers). Vanuit Driebergen werkte Nel als hoofd PZ van het VU Ziekenhuis in Amsterdam en later als interim manager PZ in vele grote ziekenhuizen en welzijnsinstellingen in Nederland. Ik werkte als wetenschappelijk medewerker in Amsterdam, cursusleider religie en samenleving in Driebergen, universitair bibliotheekmedewerker in Amsterdam, Utrecht en Den Haag (KB). Uiteindelijk als vertaler en auteur. Wij maakten de maatschappelijke en culturele veranderingen van de jaren zestig, zeventig en tachtig intensief van binnen uit mee. De onderwerpen van mijn interesse treft u hier aan in de vorm van leesverslagen, berichten. lezingen en een aantal vertalingen en boeken over de culturele betekenis van Oost en West voor elkaar (beginnend bij meditatie, boeddhisme, Jacob Boehme, niet-dualisme; en eindigend bij een herdruk van mijn vertaling van de Zen-leraar en -denker Dogen Kigen, en een nog te verschijnen nieuwe inleiding in het denken van Jacob Boehme over de eenheid van tegenstellingen). Met als grote studie onder leiding van Gilles Quispel de visie op man en vrouw in het christendom, bij enkele bijzondere denkers in de eerste eeuwen en bij Jacob Boehme en zijn kringen en erfgenamen. Een rijke leerschool! Terugkerende thema's vormden de relatie tussen taal, denken en werkelijkheid (filosofisch onder meer via Wittgenstein, Boehme en het oosterse non-dualisme) en de directe verbanden hiervan met de visies op de man-vrouw-verhouding en alle andere dualiteiten of liever non-dualiteiten via het concept van de eenheid van tegenstellingen in West en Oost, met andere woorden een universeel thema. Hoewel mijn onderzoek in eerste instantie op kernvragen en op de innerlijke samenhang van (patronen in) denken en werkelijkheid (zowel de objectieve als de subjectieve) gericht was vanuit mijn westerse theologische en filosofische traditie, heb ik achteraf het gevoel ook veel verwantschap te hebben gevonden in oosters denken. Zowel dat van religieuze denkers en van fundamentele denkers over wetenschap, objectiviteit en subjectiviteit, als in het bijzonder over taal: dit leverde veel invalshoeken op waarmee naar oost en naar west gekeken kan worden! Op deze manier kon ik zelfs de eigen piëtistische calvinistische tradities van Walcheren en West-Europa, en later ook de gnostische en mystiek-theologische tradities van het Westen vergelijken met bepaalde opvattingen in het Oosten, en beide beter begrijpen en relativeren. Ik hoop dat u en anderen hier vruchten van plukken en tot een en ander een eigen verhouding ontwikkelen. Zij het dat die taak nooit af is. Maar zelfs over tijd en zijn, en tijd en eeuwigheid valt veel te leren, heb ik gemerkt. Dat heb ik graag doorgegeven, en u vindt er hier veel over. Ook dat er een tijd komt, zoals nu voor mij, dat het niet meer allereerst gaat om nog meer onderwerpen bij de kop te pakken om me er grondig in te verdiepen en ze vertaald, dat wil zeggen in een bepaalde context begrijpelijk neer te zetten. Maar om te erkennen dat er na een tijd van toelaten en verdiepen ook een tijd mag volgen van het rationele iets meer loslaten en van iets meer intuïtief bij de zich steeds vernieuwende (...) 'kern' blijven. Een proces dat opmerkelijk genoeg in de natuur (dat is de hele werkelijkheid) en het al (of de kosmos of de eeuwigheid) in het klein en in het groot al voortdurend aan de gang blijkt, zonder iets van zijn essentie, vreugde en spanning te verliezen, en dus ook van zijn soms subtiele soms grove tegenstellingen en de veranderingen daarin. Alle goeds en goede voortgang!

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.